Home Democracy Club ፖለቲካዊ ሰልፍታት (Political Parties)
ፖለቲካዊ ሰልፍታት (Political Parties) PDF Print E-mail
Written by ECP   
Monday, 28 September 2009 22:09

ሰልፊ ጉባኤ ኤርትራ መትከላትን ዕላማታትን ፍልስፍና ስትራተጂ ዓዲ ኣብ ህዝቢ ንምስራጽ፡ ምምስራት ዲሞክራሲ ክላብ ብዕለት 2009-03-11 ከምዝተመስረተ ብመንገዲ መርበብ ሓበሬታ ሰልፊ ንህዝቢ ከም ዘበሰረ ይዝከር። ንምትካልን ምስፋሕን ዲሞክራሲ ክላብ ኣብ ኩለን ኤርትራውያን ዝቕመጥወን ሃገራት ሓጋዚ ንምዃን ድማ ከም መጀመሪ ሰለስተ ጽሑፋት ብመርበብ ሓበሬታ ክዝርጋሕ እዩ። ቀዳማይ ክፋል እምብኣር ኣቃውማን ኣማዓባብላን ፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝገልጽ ጽሑፍ ይቐርብ ኣሎ።

 

                                                                                                                                                                 ፖለቲካዊ ሰልፍታት

ቅርጻዊ ዛዕባታት /structured issues

መስፍናዊ ስርዓት ቅርጹ ማሕረስ ዝኾነ ዓንዱ፡ ሃብቲ ብዝምልከት ካብ መሬት ዝተደለበ ሃብቲ  ንስራሕ ብዝምልከት ድማ ሓረስቶት ኣብ ትሕቲ መሳፍንትን ሓረስቶትን ዝተመቕሉ እዮም። እዚ ትንተና ኣበጋግስኡ ናይ ማርክስ ክኸውን እንከሎ፡ እቲ ንሕና ነቕርቦ ግን structural agency እዩ። agency ውሳነ ወድ ሰብ ኣጥርዩ ኣብ ድሎትን ጥቕምን ተመስሪቱ ነቲ ቅርጻ ንመሰል መስፍናዊ ስርዓት ምእንቲ ክቕይር (ክውደብ እንከሎ) ክሳብ እቲ መሬት ኣብ ኢድ መስፍናውያን ዝኾነሉ እዋን ድሎት ናይቶም ኤጀንሲ ዝበልናዮ ክቕይሮ ኣይክእልን እዩ። እቲ ቅርጻ ግን እንተ ብሓድሽ ምህዞ እንተ ብኣሰራርዓ / ኣፈጣጥራ ከተማታት እሞ እቲ ዝተደለበ ሓይሊ ካብቶም መስፍናውያን ንላዕሊ ኣብ ዝኾነሉ እዋን እቲ ቅርጻ ብቕርጻ ክቕየር ይርአ። ወይ ናውቲ ወይ ሃብቲ ወይ ትምህርቲ ወይ ዝምድናታት ናይዞም ሰለስቲኦም ነቲ መስፍናዊ ስርዓት ዝበለናዮ ብቕርጻ ክወዳደር ይኽእል እዩ። ስርዓት ናይ ምሉእ ሃገር ኣብ ግምት እንተ የእቲና እቲ መስፍናዊ ስርዓት ስለዝተዳኸመ እምብኣር መስፍናውያን ድማ ነንበይኖም ክገጥምዎ ስለዘይክእሉ እቲ ንጉስ መንግስታዊ ዕላማ ይውንን፡ እቶም መስፍናውያን ድማ መሬቶም ብምውናን ኣብ ዙርያ ንጉሳዊ ቀጽርን ካብ ሃብትን ሸብዳዕዳዕን ዘይሓልፍ ናይ ግብሮም እቲ ተርእዮ አቲ ዝበልናዮ ቅርጻ ይቕይሮ ሽዕኡ አቲ ንጉስ ኣነ እየ ቀረጽ ዝቕረጸኩም ብማለት መሳፍንቲ ቀረጽ ዝቕርጹ ዝነበሩን ብሰራዊቶም ድማ ዝውንኑ ዝነበሩ ብምቕያር ሃገራዊ ሰራዊት የቕውም። በዚኣቶም ኣቢሉ ድማ ፍጹም ምቅይያር የማዕብል። ካብተን ከተማታት ዝተደለበ ሃብቲ ሓደ ብሄራዊ ሹቕ ስለ ዘማዕብል ብርቱዕ ዝኾነ ትሐተ ቅርጻዊ ምቅይያራት የኸትል። እዞም ምቅይያራት ከም ሰውራዊ ምቅይያራት ዝኾኑ ይቑጸሩ።  እዚ ዝኾነሉ እምብኣር ካብ ናይ ደቂ ሰባት ድሌት ናይ ምልዋጥ ዘስዓቦ ሓሓደ ግዚ ብምርድዳእ ሓደ ሓደ ግዜ ድማ ብምውድዳር ብምምዕባል ናይ ሰልፊ ምቛም ሓሳብ ይፍልፍል። ብሓደ ሸነኽ ናይ ንጉስ ብሓደ ሸነኽ ድማ ናይ ሓድሽ ሓይሊ፡ ብርጅዋ ተባሂሉ ዝጽዋዕ ይቐውም። ብርጅዋ ካብ በርገሳዊ ዝተባህለ ቃል ብሽወደን ቦርይ ብፈረንሳ ድማ ቡርጅዋ ዘትባህለ ቃል ዝተወስደ እዩ። ስለዚ ነዚ ዝኽእል ደርቢ ቡርጅዋ ይኸውን’ሞ፡ ጥቕሙ ዝሕልወሉ ፖለቲካዊ ምትእኽኻብ ስለዝፍጠር ቅድመ ኩነት ባይታ ትኽለት ሰልፊ ተመድሚዱ ክብሃል ይክኣል። ንምሳለ ኣብ ፈረንሳ ንጉስ ሉዊ መበል 14 ኣብሶልዩት ስተይት ፈጢሩ ነቶም ኣብ ዓዓዶም  ኮይኖም ዝገዝኡ ዝነበሩ ፊውዳላት ኣብ ሓደ ከም ዝጠርነፉ ገበረ።

 

 

ዘመናዊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት

ኣፈጣጥራ ዘመናውያን ሰልፍታት ምስ ብሄራውያን መንግሰታት (national states) ዝተፈጥራ እየን። ብሄራውያን መንግስታት ብመጀመርያ ብዛዕባ ውሽጣዊ ሕጋዊ ስልጣን፡ እዚ ማለት እቲ ስልጣን ኣብ ሕጊ ዝተመስረተ ድዩስ ወይ ኣብ ዴላን ዳውላን? Divine rights of kings ስዩመ እግዝኣብሔር ስልጣን ዝህብ እግዚኣብሔር እዩ። እቲ ጋግ ኣብ ንጉሳዊ ስልጣንን ኣብ መንጎ በርገሳዊ ደርቢ ሰራሕተኛን ዘሎ ሃጓፍ ኣመና ዝተረሓሓቐ ስለዝኸውን/ ነበረሞ ነቲ ስልጣን ናይ ነገስታት ስልጣን ብቅብኣተ እግዚኣብሔር ዝመጸ ዘይኮነ እንታይ ድኣ ኣብ መሰላትን ግቡኣትን ዝሕሎ ስርዓት ምህናጽ ኮነ። እዚ ኩሉ ድማ ስልጣን ሕጋዊ ክኸውን ዝኽእል ሓርነት ውልቀሰባትን ሓለዋ ንብረቱን፡ ሕብረተሰብን ብትውልዲ ዘይኮን ብምዐርነት ዝተቐረጸ፡ ሃብቲ ሃገር ድማ ብምትሕብባር ደቂ ሃገር ዝተደለበ ክኸውን እዚ ድማ እቶም ፍጹም ነገስታት ዝጀመርዎ ስርዓት ብሰውራዊ አገባብ ይፈርስ’ሞ እቲ ንምሳለ ኣብ ታሪኽ ኤውሮጳ ንነዊሕ እዋን ሃገራት ዝዋግኣሉ ዝነበራ መድረኽ ብስምምዕ ዝተበጸሐ ዶባት ከም ዝሕንጸጽ ተገብረ። እምብኣር ሽዕኡ ኣብ ውሽጢ ሃገር እቲ ውድድር ኣብ መሰላትን ጥቕምታትን ታሕተዎት ደርቢ ኣንጻር ምስፍንነት ዝነበረ ኣብ መንጎ ሰራሕተኛታትን በርገሳውያንን ይኸውን። እዚ ኸኣዩ ዘመናውያን ሰልፍታት ንኽፍጠራ ዝደረኸ። ስለዚ ሰራሕተኛታት ናቶም ፓርቲታት ይፈጥሩ፡ እሳቶም ድማ ኣብ ክሊ ሰፋሕቲ ዝምባሌታት ይምቀል እቲ ብጎንጺ ምንግሰታዊ ስልጣን ምጭባጥ እቲ ሓደ ሸነኽ ድማ ንቲ መንግስቲ ንምሳለ ፓርላማ ግን ካልኦት ትካላትን ኣብ ዲሞክራስያዊ ትካላት ቀይረን ጥቕሚ ሰራሕተኛታት ኣብ ምሕጋግ ኣብ ውሽጢ ፓርላመንት ከም ዝኸውን ተገብረ። እቶም ቀዳሞት ኮምኒስታውያን ክብሃሉ ከሎዉ እቶመ ካልኦት ሶሽያል ደሞክራትስ ተባህሉ። እቶም ሊበራሊስት ዝብሃሉ መሰላት ደርብታት ዘይኮነ መሰላት ውልቀሰባት ምስ ዝሕሎ ፖለቲካ ድማ ኣብ ኣይድዮሎጂ ዘይኮነ ኣብ ፍልጠት ወይ ሳይንስ ምስ ዝምሰረት ሰባት ጥቕምታቶም ከምኡ’ውን መሰላቶም ኣብ ራሽናል ከምኡ’ውን ኣብ ስነ መጎት (logic) ዝተመስረተ እቲ ኣበሃህላ ድማ ኣብ ቃልሲ ደርብታት ዝተመስረተ ፖለቲካዊ ጎነጻዊ ስለዝኾነ ሊበራላዊ ፖለቲካዊ ግን ኣብ ንጥቀት ስለዝተመስረተ ትሕዝትኡ ሰላማዊ ይኸውን።

 

 

ጂኦግራፍያዊ ጽልዋ ኣብ ውሽጢ ሓንቲ ሃገር ንኣፈጣጥራ ሰልፊ ብዝምልከት

በርጌሳዊ ደርቢ ንምሉእ ሹቕ ጥቕሙ ኣብ ሃገራዊ ሹቕ ስለዝኾነ ካብ ዓበይቲ ከተማታት ወይ ካብ ማእከል ናብ ኣብ ገጠር ዘስፋሕፍሕ እዩ። ከምኡ’ውን ሰራሕተኛታት ኣብ ኢንዱስትሪ ስለዝኾነ ልክዕ ከም በርገሳውያን ካብ ማእካል ናብ ገጠር (urban centers) ዘስፋሕፍሕ እዩ። እንተ ንሊበራል ፓርቲ ግን ኣብጋግስኦም ካብ ሃይማኖታት ናይ ዝተፈላለያ ሞያውያን ማሕበራት እዝኦምን ንዕኦም ዝመሳሰሉ ካብ ወሰናስን ናብ ማእከል ይጥረነፉ።

ኣብ መጀመርያ ደረጃ ምምዕባል ዲሞክራስያዊ ምሕደራ ንኣብነት ኣብ ጥንታዊት ግሪኽ city state ማለት ዓዲ ቀጥታዊ ዲሞክራሲ face to face democracy ዝውቱር ነበረ። ምስ ምዕባይ ከተማታትን ምብዛሕ ኣባላት ሕብረተሰብን ግን ወካሊ ዲሞክራሲ representative democracy ማዕበለ። ኣብዚ ወካሊ ዲሞክራሲ ስርዓት እታ ሰልፊ ነቶም ወከልቲ ትፈልጦም’ሞ ሓድሽ ስልጣን ናይ ወከልቲ ኣመጻጽኣን ኣመላምላን ናታ ስራሕ ይኸውን። ሓይላ ድማ ብእኡ መጠን ይምዕብል። እዚ ንምንታይ ይጸሉ? እዚ ሕገ መንግስቲ ዝብሃል ይጸሉ። ሕገ መንግስቲ ንምሳለ አብ ዓዲ እንግሊዝ ቅዋም ዝተጻሕፈ ዘይኮነስ ዝተጠራቐሙን እናወሰኹን ዝኸዱ ዲሞክራስያውያን ባህልታትን ሕግታትን እዮም። ኣብ ኣሜሪካ ንጉስ ስለዘይነበሮም ንክፍለሃገር ዘጠቓልል መንግስቲ’ውን ፈጢሮም ስለ ዘይፈልጡ ንጥርናፈ ሃገርን ንመሰላት ናይተን ክልላትን ምሕላዊ ፈደራላዊ ስርዓት የተኣታትዋ። ነቲ ህዝቢ ዝምልከት ድማ ወኪላዊ ዲሞክረስያውነት የተኣታትዋ እዚ ክልተ ኣደራሽ እቲ ሓደ ነተን ክልላት ዝብሃላ ዝውክል ሴነት ዝብሃል ኣደራሽ ንብዝሓወከል ዝምልከት ድማ ኣደራሽ ወከልቲ ተባሂለን ንኽልቲአን ዘጠቓልል ድማ ኮንግረስ ይብሃል። ንስልጣን ፕረዚደንት ብዝምልከት ግን ትካል ንጉስነት ነቑም ዝብል ሓሳብ ምውቀረበ ተነጽገ። ግን ፕረዚደንት ኣዝዩ ንንጉስ ዝቀራረብ ስልጣን excecutive power ምዕቡል ስልጣነ-ውሳነ ሃብዎ። ካብዚ ተበጊሱ ብፕረዚደንትነት ጥራይ ዝኣምኑ ሪፓብሊካን ዝብሃሉ እቲ ካልኣይ ሓይሊ ድማ ደሞክራትስ ተባህሉሞ ኣብ ኣሜሪካ ብኽልተ ዓበይቲ ሰልፍታት ዝውከል እዩ።

 

                                                                                           
 
Copyright © 2018 Eritrean Congress Party Strategy Adi. All Rights Reserved.