Home Party Documents Party Documents ደሞክራሲ ኣብ ኤርትራ
ደሞክራሲ ኣብ ኤርትራ PDF Print E-mail
Written by ብሕሩይ ተድላ ባይሩ   
Monday, 14 June 2010 14:15

2010-06-13

 

 

  ደሞክራሲ ኣብ ኤርትራ

ፕሮግራማዊ ገለጻ

 ብሕሩይ ተድላ ባይሩ

 

 

20 ነሓሰ 2000 ..

ስቶክሆልም

መእተዊ

እዚ ጽሑፍ እዚ ኣብ ትሕቲ (Democracy in Eritrea: Programmatic Proposals) ዝብል ኣርእስቲ ቅድሚ ዓሰርተ ዓመታት ብቛንቛ እንግሊዝንያ ኣብ ኢንተርነት ተሓቲሙ ነበረ። ከምኡ እውን እቲ ካልኣይ ክፋል (Further Elaboration) ብዝብል ኣርእስቲ ተሓቲሙ ነበረ። ብቛንቛ ትግርንያ ግን ብመልክዕ ጥራዝ (7 ጥቅምቲ 2000) ተሓቲሞም ተዘርገሑ ደኣ እምበር ኣብ ኢንተርነት ክሳብ ሕጂ ኣይሰፈሩን ነበሩ። እዚ ጽሑፍ እንደገና ስለ ዝተተርጐመ ካብቲ ቀዳማይ ነጻ ትርጉም ይፍለ። እቲ ካልኣይ ክፋል ኣብ ቀረባ እዋን ኣብ ኢንተርነት ክሰፍር እዩ።

 

መለለይታት እዚ ጽሑፍ እዞም ዝስዕቡ እዮም፥

1. ጽምዋቕ ሓደስቲ ሓሳባት

ሀ. እዚ ጽሑፍ ድሕሪ ነጻነት ፈለማይ ንዲክታተራዊ ስርዓት ህ.ግ.ድ.ፍ. ዝበደሀ እዩ። እቲ ጽሑፍ ነዞም ኣብ ታሕቲ ተዘርዚሮም ዘለዉ ነጥብታት ይጠቕስ፥

 

  • ህዝባዊ ግንባር ብህ.ግ.ደ.ፍ. ከም ዝተደምሰሰ፡ ነባራት መራሕቲ ህዝባዊ ግንባር ብሰገድቲ ከም ዝተተክኡ፡ ሰራዊት ህዝባዊ ግንባር ከም ዝተበታተነ፡ እቲ ዝተረፈ ድማ ኣብ ኣገልጋሊ ሓይሊ ከም ዝተቐየረ
  • ንባህሊ ብዝምልከት ድማ ነቲ ካብ ኣቦታት ዝተወርሰ ክቡር ባህልናን ኣብ ዙርያ ዓዲ ዝተስርዐ ሕብረተስብና ብሓዳሽ ኤርትራ ከም ዝተክአ 
  • ንትግባረ ቅዋም ብምስምስ ኲናት ከም ዝቐበሮ
  • እቲ ቅዋም ንንቡር ደሞክራስያዊ መትከል ብዝሃ-ሰልፍታት ብብዝሃ-ውድባት ዝብል ኣደናጋሪ ገልጻ ተከኦ፡ ምስኡ ኣዛሚድካ ድማ ንህ.ግ.ደ.ፍ. ውድብ እዩ ኣምበር ሰልፊ ኣይኰነን ብምባል ህ.ግ.ደ.ፍ.፡ ኣብ ልዕሊ ብጽሒት ሕጹያቱ፡ ነቶም ኣብ ትሕቲ ቊጽጽሩ ዘለዉ ማሕበራት (ከምእኒ ሰራሕተንያታትን ደቀንስትዮን መንእሰያትን ወዘተ.) ኣብ መርጻ ኣወዳዲሩ፡ ንፓርላማ ምቊጽጻር ዝሃቀነ ምዃኑ ይገልጽ
  •  ህዝቢ ኤርትራ ንደሞክራሲ ምርጻ ብቑዕ ኣይኰነን ዝብል ምምስማስ የጋልጽ
  • ደሞክራስያዊ ምርጻ ኣብ ሰልፍታት ጥራይ ዝተወሰነ ከምዘይኰነን ነጻ ሕጹያት እውን ክወዳደሩ መሰል ስለ ዘለዎምን ስልጣን ካብ ህ.ግ.ደ.ፍ.ን ውድባትን ተላቒቑ ኣብ ዋንኡ ኣብ ኢድ ህዝቢ ኤርትራ ንክምለስ ከም ዝሕግዝ ይሕብር
  • ደሞክራስያዊ ምርጻ ኣብ ሰለስተ ጸፍሕታት ክምስረትን ሰልፍታት ድማ ሕጋውነት ንኸማልኡ ኣብ ሃይማኖትን ቀቢላን ክይምስረቱን ከምኡ እውን ኩለን ሰልፍታት ኣብ ኩሎም ኣውራጃታት ሓደ ዝተወሰነ ሚእታዊ ህዝባዊ ደገፍ ክህልዎ የተባብዕ

 

2. ዋዕላን ሕጋውነትን

ሀ. ዋዕላ

እዞም ዝስዕቡ ሓሳባት ብዛዕባ ዋዕላ ንልዝብ ካብ ዝቐርቡ ነዊሕ ኰይኑ፥

·         ቀዳማይ ስጉምቲ ንተቓወምቲ ብሎካት ብተንሲቕን ምትሕብባርን ተራድኦን ምጥርናፍ እዩ፡ እዚ ድማ ኣጸጋሚ ኣይኰነን፡ ህልዊ ብሎካት ብወከልቶም ኣብ ሓጺር ግዜ ኣብ ስምምዕ ክበጽሑ ይኽእሉ።

·         ካልኣይ ስጉምቲ ኣብ ሱዳንን ኢትዮጵያን ዝርከቡ ስደተንያታት ብዘይ ምትእትታው ውድባት ወከልቶም ባዕሎም ይመርጹ። ብተመሳሳሊ ምስ ውድባት ዘይተጠምሩ ኮማት ድያስፖራ ወከልቶም ይመርጹ። ጉዳይ በርጌሳውያን ማሕበራት ግን ፍልይ ዝበለ ኣወዳድባ የድልዮ። ክፍጠር ዘለዎ ምሉእ ዓቕሙ ኣብ ምዕንጋልን ምጥባቕን ስደተንያታት ዘተኰረ ሰብኣዊ ህዋስ እዩ። ህልዊ ሲቪካዊ ማሕበራት ምስ ውድባት ጥሙራት ስለ ዝዀኑ ካብ ሰብኣዊ ህዋስ ፈሊኻ ምርኣየም የድሊ።

·         ሳልሳይ ስጉምቲ ምዕዋት ዋዕላ እዩ። ኣብዚ ዘሎናዮ መድረኽ ኲናት ወይ ሰላም ብቕልጡፍ ክጽዋዕ ዝኽእል ዋዕላ እዩ።  

·         ሓሙሳይ ስጉምቲ ምትካል ሞግዚታዊ መንግስቲ ኣብ ስደት (Caretaker Government-in-Exile) እዩ። ጥቕምታት ሞግዚታዊ መንግስቲ እዞም ዝስዕቡ እዮም፥

 

- ሞግዚታዊ መንግስቲ ንቕዋምነትን ደሞክራስን ስለ ዝቃለስ ብዓይኒ ህዝቢ ሕጋውነት ይለብስ

 

   - ዞባዊ ደገፍ ሃገራት ፎሩም ሰንዓ ስለ ዘለዎ ኣብ ኣህጉራዊ ጸፍሒ ሓውሲ ዲፕሎማስያዊ ተፈላጥነት ከጥሪ ይኽእል

 

- ሞግዚታዊ መንግስቲ ኣብ ዓለምለኻዊ ሰብኣዊ ትካላት (ካብ ሕቡራት መንግስትታት ክሳብ ዘይመንግስታዊ ማሕበራት) ጉዳይ ስደንያታት ብግቡእ ክፈትሕ ይኽእል

 

   - ንኩለንትናዊ ቃልሲ ብደረጃ መንግስቲ ክሰርዕ ይበቅዕ

 

   - ካብ ኩሎም ሓይልታትን ህዋሳትን ዝተዋጽኤ ሽማግሌ ቅዋም ከቕውም ይኽእል

 

 

እዞም ሓሳባት ንክትዕ ቀሪቦም ከነሶም ስለምንታይ እዩ እንታይ እንተገበርና ይሓይሽ ቢልና ንጭነቕ? እንተዀነ ብኽትዕ ነመሓይሾም።

 

 

ለ. ሕጋውነት

ዋዕላ ኣብ ሕጋውነት እንተ ዘይተመስሪቱ ትርፉ ምብትታን እዩ። ሕጋውነት ዋዕላ ካብ ምቛም ኣሰናዳኢ ሽማግለ ይምንጭው። ኣሰናዳኢ ሽማግለ ኩሎም ህዋሳት ዝሳተፍዎ ክኸውን ይግባእ። ኣብ መንጎ ብሎኮታትን ውድባትን ሰልፍታትን ማሕበራትን ንፉዓት እባ ሕማቓት እምበር ብምባል ሌላን ጒሌላን ዘይምግባር፡ ክሎም ህዋሳት ክሳተፉ ይግባእ። ኣብ እዞም ዝተጠቕሱ መትከላት ዘይተምስረተ ዋዕላ ሕጋውነት ኣይህልዎ፡ ውጺኢቱ ድማ ምፍንጫልን ምብትታንን ይኸውን።

 

 

…………………………………………………………………………………………………

ፕሮግርማዊ ገለጻ

 

ብ1994 ኣብ ሳልሳይ ውድባዊ ጉባኤ ህ.ግ.ሓ.ኤ. ካብ ግንባር ናብ ሰልፊ ተቐየረ፡ ብተወሳኺ ስም ውድብ ካብ ህ.ግ.ሓ.ኤ. ናብ ህ.ግ.ደ.ፍ. ተቐረ፡ ፕሮግራም ህዝባዊ ግንባር ብ"ሃገራዊ ቻርተር" ተተክኤ፡ ነባር መሪሕነት ህግደፍ ድማ (ሓዲስ ደም ነተኣታቱ ብዝብል ምስምስ) ብሓዲስ መሪሕነት ተተክኤ። በዚ ዕልዋዊ ኣገባብ ሓዲስ ውድብ ህግደፍን ፖለቲካዊ ሰነዱን ሓዲስ መሪሕነቱን እንኮ ሕጋውን ፖለቲካውን ሓይሊ ክኸውን ከኣለ። ከምኡ ስለ ዝዀነ ድማ ህግደፍ ንዕዳጋታት ሽቚን ኢንዱስትሪን ኣብ ኢዱ ብምእታው ንቑጠባዊ ትካላት ኤርትራ ክቈጻጸር ከኣለ። ንንቡራት ባህላዊ ውርሳታት ብምድምሳስን ንሰራዊት ምክልኻል ኤርትራ ካብ ነጻ-ኣውጻኢ ሓይሊ ናብ ምእዙዝ ኣገልጋሊ ብምቕያርን ብመንግስታዊ ትካላትን ውድባትን ምሕደራዊ ሓይልታትን ዲክታቶር ኢሳያስ ንህዝብናን ሃገርናን ኣብ ትሕቲ ፍጹም ምቊጽጻሩ ኣእተወ።

 

ብርግጽ ህ.ግ.ደ.ፍ. ኣብ መስርሕ ምንዳፍ ቅዋም ቀንዲ ኣንቀሳቓስን ወዳብን ከምዝነበረ ምስኩር ሓቂ እዩ። ንምድላዉ ቅዋም ክልተ ዓመት ዝወሰደሉ ምኽንያት ኮሚሽን ቅዋም ምስ ህዝቢ ብዛዕባ ቅዋም ክንመያየጥ ስለ ዝበለ እዩ። ቅዋም ብባይቶ እምበር ብረፈረንዱም ሕጋውነት ኣይለብስን እዩ፡ ምስ ህዝቢ ክንመያየጥ ምባል ድማ ጠባይ ረፈረንዱም ኣለዎ። ህልዊ ቅዋም ጸዲቑ እዩ ምባል ግን መንግስቲ እቶ ኢሳያስ ሕጋዊ እዩ፡ ጌጋ ህ.ግ.ድ.ፍ. ንቕዋም ስለ ዘይተግበሮ ጥራይ እዩ ከም ማለት እዩ።

 

ኤርትራ ልዝብ ብዛዕባ ደሞክራሲ

ክሳብ ኣብዚ በጺሕናዮ ዘሎና መድረኽ ንብዝሃ-ሰልፍታተ ዝቃወሙ ሸነኻት ዘቕርብዎ ክትዕ፥ ’ህዝቢ ኤርትራ ንትግበራ ደሞክራሲ ዘብቅዕ ብስለት ኣይደለበን፡ ወይ ድማ ሕብረተሰብ ኤርትራ ብብሄራት ስለ ዝቘወመ ህዝብና ብዓሌትን ወገንን ክጐዛዘ ስለ ዝኽእል ደሞክራሲ ካብ ጥቕሙ ጒድኣቱ ይብዝሕ’ ዝብል እዩ። 

 

መርገጽ ዝበዝሕ ክፋል ህዝቢ ኤርትራ ግን፡ ትግበራ ደሞክራስያዊ መስርሕ ከም ቅዲ ቀሚስ ብዕቅን ሰብ ተቐይሱ ዝተሰፍየ ዘይኰነ እንታይ ደኣ ኣብ ዓቕሚ ግንዘባ ኤርትራዊ ዜጋ ብዛዕባ ማተርያላዊን መንፈሳዊ ህይወቱን ዝተመርኰሰ እዩ። ብቁንጹብ ኣዘራርባ፡ ንህይወቱ ክመርሕ ዝኽእል ሰብ ንደሞክራስያ እውን ብቑዕ እዩ።

 

ሰልፍታታ ኣብ ኢነገዳውን ኢሃይማኖታውን ኢኣውራጃውን መትከላት ምስ ዝምስረቱ እቶም ሎሚ ከም ዓሌታውነትን ወገንነትን ዝረአዩ ዘለዉ ረቛሒታት ብደሞክራስያዊ ምርጻን ደሞክራስያዊ ህይወትን ከም ዝሃሰ’ሱ ኣየጠራጥርን እዩ። ሐደ ፖለቲካዊ ሰልፊ ሕጋውነት ስለ ክለብስ ነዞም ዝስዕቡ ቅድመ ኲነታት ከማል ይግባእ፥

 

      ሀ. ሓደ ሰልፊ ኣብ ሃይማኖትን ነገድን ዘይተመስረተ ክኸውን

      ለ. ሓደ ሰልፊ ኣብ ኩለን ኣውራጃታት ሓደ ዝተወሰነ ሚእታዊ ደገፍ ህዝብን ሕጹያትን ክህልዎ

 

ነጻነተ-ርእይቶን መሰል ምስራዕ ማሕበራትን ሓርነት ጻውዒት ኣኼባታትን መሰል ሕጽዩነት ምርጻን ከምኡ እውን ክፉት ዕዳጋን ምስ ዝህልዉ፡ ህዝቢ ንደሞክራስያዊ መትከላት ብተግባር እንዳተማህረ ንደምክራስያዊ ባህሊ ብሓላፍነታዊ ኣገባብ ከተኣታቱ ይኽእል። እምበርከ ንሓደ ከም ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ምዕዋት ሃገራዊ ናጽነት ከቢድ መስዋእቲ ዝኸፈለ ንደሞክራስያ ብቑዕ ኣይኰነን ምባል ንዲክታቶርነት ምድጋፍ’ዶ ኣይኰነን? ስለዚ ኸኣ እዩ ህዝቢ ኤርትራ ንደሞክራስያዊ መሰሉ ዝቃለስ ዘሎ፥

 

1. ካብ ህዝቢ ዝነቐለን ኣብ ጠለብ ቅዋማዊ መንግስቲ ዝተመስረተን ደሞክራስያዊ ድንፋዔ እንተ ዘይቀላቐል ኣብዚ ግዜ ህ.ግ.ድ.ፍ ደሞክራስያዊ ምርጻ ምኣወጀ’ዶ? እዚ ብሃንደበት ዝተኣወጀ መርገጽ ንህልዊ መሰጋገሪ መንግስቲ "ደሞክራሲያዊ ካባ" ኣልቢስካ ሕጋዊ ንምግባሩ ዝዓለመ ጥራይ እዩ ክከውን ዝኽእል።

 

2. ንምስምሳት ምሁራን ህ.ግ.ድ.ፍ. ንጐድኒ ገዲፍና፡ ህዝቢ ኤርትራ ሃንቀውታ ነጻነትን ድልየት ደሞክራስን ቅድሚ ነጻነት ይኹን ድሕሪኡ ብመስዋእቲ ኣመዝጊቡ እዩ።

 

3. ንሃንደበታዊ ኣዋጅ ምርጻ .... ተወሰኽቲ ደፋእቲ ረቛሒታት እውን ኣለውዎ። ንሳቶም ድማ ማሕበረሰብ ዓለም ኣብ ልዕሊ ህ.ግ.ደ.ፍ. ፖለቲካዊ ግሉጽነትን ቊጠባዊ ቅሉዕነትን ንኸተኣታቱ ዝገብሮም ዘሎ ተጽዕኖታት እዮም። መራሕቲ ህ.ግ.ደ.ፍ. ንደገ’ኣዊ ተጽዕኖ ሸለል ክብል የጸግሞም እዩ። ዕላማ ኣዋጅ ምርጻ ህ.ግ.ደ.ፍ. ገና ህዝባዊ ጠለብ ቅዋማውን ብዝሃ-ሰልፋውን ደሞክራሲ ከይደንፍዔ ከሎ ብኣቋራጽ ሕጋዊ ስልጣን ምምንጣል እዩ። 

 

ህዝባዊ ግንባር ንደሞክራስን ፍትሕን (ህ.ግ.ደ.ፍ.)

ኣብ ቅዋም ኤርትራ ኣተኲሮ ዘድልዮ ነጥቢ እንተሃለወ "ሰልፊ" ዝብል ንቡር ፖለቲካዊ ስም ብ"ፖለቲካውያን ውድባት" ዝብል ጽሉግ መግለጺ ምትካኡ እዩ። ርግጽ ሰልፍታት ፖለቲካዊ ውድባት እዮም፡ ኣንተዀነ ግን ፖለቲካዊ ውድባት ሰልፍታት ኣይኰኑን። ኣብ ቅዋም ዝሰፈሩ ቃላትን ገለጻታትን ኣደናገርቲ ምስ ዝዀኑ ዕላምኦም ሽፉናት ተንኰላት ከም ዝሓዘሉ ምግንዛብ የድሊ።

 

ህ.ግ.ደ.ፍ ዲቕ ዝበለ ሰልፊ ከነሱ ንነፍሱ ከም ፖለቲካዊ ውድብ ጥራይ እዩ ዘላሊ። እዚ ሽፉን ኣበሃህላ ካብ ክልተ ሽጣራታት ዝተበገሰ እዩ። እቲ ሓደ ንብዝሃ-ሰልፍነት ብብዝሃ ውድባት ምትካእ እዩ። ብዝሃ-ሰልፍነት ሓደ ካብቶም ኩርናዓት ደሞክራሲ እዩ፡ ኣብ ኤርትራ ብዝሃ ውድባት ማለት ጨናፍር ማሕበራት (ሰራሕተንያታትን ደቀንስትዮን መንእሰይን) ህ.ግ.ደ.ፍ. ማለት እዩ። እቲ ካልኣይ ሽጣራ፡ ንድፊ ቅዋም ንሰልፍታት ስለ ዘይጠቅስ እቲ ውድድር ኣብ መንጎ ጨናፍር ውድባት ህ.ግ.ድ.ፍ. እምበር ኣብ መንጎ ብሕጊ ዝቐወማ ሰልፍታት ኣይከውንን ማለት እዩ። 

 

ሓደ ከም ህ.ግ.ደ.ፍ. ዝኣመሰለ ሰልፊ መንግስቲ ዝተኸለን መዝገብ መንነት ኣባላት ዘለዉዎን ኣብ ምሉእ ስፍሐ-ሃገር ዝርጋሐ ጨናፍር ዘለውዎን ውድብ እምበር ሰልፊ ኣይኰነን ቢልካ ምድንጋር ኣብ ኤርትራ ሰልፍታት ክቐውሙ ኣይፍቀደሎምን’ዩ ከም ማለት እዩ። 

 

ኣተኲሮ ዘድልዮ ክልኣይ ነጥቢ ኣብ ንድፊ ቅዋም ሰፊሩ ዝርከብ ሕንፈጻ ኣብ መንጎ ፕረዚደንታውን ጠቕላሊ ምኒስተራውን ስርዓት እዩ። ከም ዝፍለጥ ኣብ ፕረዚደንታዊ ስርዓት ሕጹያት ፕረዚደንትነት ንግለነብሶምን ፖሊሲታቶምን ንህዝቢ የላልዩ ካብኡ እቲ ዕዉት ሕጹይ ፕርዚደንት ይኸውን እሞ ብዝመረጾም ባእታታት መንግስቲ ይተክል። ኣብ ቀዳማይ ሚኒስተራዊ ስርዓት ግን ሕጹያት ንኣባልነት ፓርላማ ይወዳደሩ እሞ እቲ ኣብ ፓርላማ ብዝሒ ኣባልነት ዘረጋገጸ ሰልፊ መንግስቲ ይተክል፡ መራሒ ሰልፊ ድማ ጠቕላሊ ምኒስተር ይዀውን።

 

ንድፈ ቅዋም ነዞም ክልተ ዝተፈላለዩ ስርዓታት ክሓናፍጽ ከሎ ኣደናጊርካ ብሕጋውነት ዝተሸፈነ ዲክታቶርነት ንምትካል ዝዓለመ’ዶ ኣይመስልን? እንኳን’ዶ ሊቃውንቲ ስነ-ቅዋም ተራ ዓቕሚ ምስትውዓል ዘሎዎም ተዓዘብቲ ከይተረፉ ዕላማ ንድፊ ቅዋም ብዕቅን መላኺ ህ.ግ.ድ.ፍ. ዝተሰፍየ ቀሚስ ምዃኑ ኣይዝንግዑን እዮም።

 

እዞም ኣብ ንድፊ ቅዋም ሰፊሮም ዘለዉ ክልተ ነጥብታት ዝሕብርዎ ሓቂ፡ ህ.ግ.ደ.ፍ. ፍጹም ፖለቲካዊ ዓብላልነት ከም ዘለዎ እዩ። ብሕጂ ዝፍጠሩን ዓቕሚ ቁጠባን ሜድያ-ሓፋሽን ዘይብሎም ሰልፍታት ገና ውድድር ምርጻ ከይጀመረ ከሎ ንህ.ግ.ደ.ፍ. ኢዶም ክህቡ ክግደዱ እዮም ማለት እኮ እዩ።

 

ቅዋማዊ መንግስትን ደሞክራስን

ኣበሃህላ ህ.ግ.ደ.ፍ. ውግእ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከይተዛዘመ ከሎ ደሞክራስያዊ መስርሕ ተወንዚፉ ክጸንሕ ኣለዎ እዩ። እዚ ኣበሃህላዚ ሸፈጥ እዩ፡ ህልኻዊ ወጥሪ እዘን ጐረባብቲ ሃገራት ብቕልጡፍ ከም ዘይፍትሑ ርኡይ እዩ። ብተወሳኺ ቅዋማውን ደሞክራስያውን መንግስቲ ንባህርያት ውግእ ኰነ ሰላም መተዓጻጸፊ ባይታ የመቻችእ እምበር ይዕንቅፍ ድዩ? እዚ ጥራይ ከይኰነ ልኡላውነት ኤርትራ ብመንጽር ዓለምለኸዊ መኽሰብ ክርአ ከሎ መሊሱ ይደምቕ ኣምበር ኣይሃስስን እዩ። ብተመሳሳሊ ሰብኣዊ ረድኤት ብዘይ ዕንቅፋት ክድለብ ይኽእል።

 

ቅዋማውን ደሞክራሲያውን ስርዓት ምትእትታውን ምትግባርን ዕቱብ ጻዕሪ ዘድልዮ ኣምር እዩ። ኣብ ቅዋምን ብዝሃ-ሰልፍታትን ዝተመስረተ መንግስቲ ምትካል ዕንቅፋታት የጋጥምዎ እዮም። ቀዳማይ ዕንቅፋት፡ ንድፊ ቅዋም ብሕግታት ሰልፍታትን ምርጻን ዝተሰነየ ኣይኰነነ። ካልኣይ ዕንቅፋት፡ ሰልፍታት ብሃገር ደረጃ ንመርጻ ዘሰናድኦም ፖለቲካዊ ትሕተ-ባይታ ክሳብ ዝፈጥሩ እንተ ወሓደ ሓደ ዓመት ከድልዮም እዩ። ከምኡ ስለ ዝዀነ ንደሞክራሲያዊ ህንጸት ዝሕግዙ እምነ-መሰረታት ምእንታን ክትከሉ እዞም ኣብ ላዕሊ ተጠቒሶም ዘለዉ ዕንቅፋታት ክስገሩ ይግባእ።

 

ደሞክራሲያዊ እምነ-መሰረት ምንባር

1. ሰልፍታት ክሳብ ዝሰናድኡ ግዜ ዘድልዮ ካብ ኰነ ባይቶ’ኣዊ ምርጻ ብወልቀ ሕጹያት ክትግበር ኣብ ደሞክራሲ ስርዓት ፍቑድ እዩ። ኣብ ደሞክራስያዊ ስርዓት ሰልፍታት ጥራይ ኣይኰኑን ዝወዳደሩ። እቲ ምርጻ ኣብ ሰለስተ ጸፍሕታትን (ምርጻ ዓድን ኣውራጃን ሃገርን) ኣብ ሓደ ዝተወሰነ ግዜን ብምስጢርነትን ይፍጸም። መሰረት ሕብረተሰብን ቁጠባን ባህልን ኤርትራ ዓዲ ስለ ዝዀነ መሰረት ኤርትራዊ ደሞክራሲ እውን ዓዲ እዩ።

 

2. ካልኣይ ጸፍሒ ኤርትራዊ ደሞክራሲ ኣውራጃ እዩ። ኣብ ጸፍሕታት ዓድን ኣውራጃን ዝትግበር ደሞክራሲ ንፖለቲካዊ ስልጣን ኣብ ኢድ ህዝቢ ብምእታው ምሕደራ ስሉጥንን ፍትሓውን ክኸውን ይኽእል፡ ኣብ ጥቕሚ ህዝቢ ስተመስረት ቁጠባ ክምዕብል ይኽእል: ከምኡ እውን ኤርትራዊ ባህሊ ክሕለው ይኽእል።

 

3. ኤርትራዊ ደሞክራሲ ኣብ ዓድን ኣውራጃን ምስ ዝምስረት ኣብ ጸፍሒ ሃገር ዝትከል ፓርላማን መንግስትን ቅኑዕ መልክዑ ክወስድ ይኽእል። ብኻልእ ኣበሃህላ እቲ ኣብ ግዜ ሓርነታዊ ቃልሲ ብሓይሊ ሻምብቆ ካብ ህዝቢ ዝተመንዝዐ ፖለቲካዊ ስልጣን ኣብ ዋናታቱ ይምለስ ማለት እዩ።

 

4. ሕግታት ኣቋውማ ሰልፍን ኪደት ምርጻን ነዞም ዝስዕቡ ሓቅታት ኣብ ግምት ዘእተዉ ክኾኑ ይግባእ፥

 

ሀ. ሕጹያት ብቕዓቶምን ካብ ገበን ኣልቦነቶምን ዝቕመጥሉ ስፍራን (ዓድን ኣውራጃን ከተማን) ክሕብሩ ሕጋዊ ጠለብ እዩ።

 

ለ. ኣብ ወጻኢ ኤርትራ ዝቕመጡ ኤርትራውያን ኣብ ባይቶታ ሰለስተ ጸፍሒ ስለ ክሳተፉ ዝተወሰነ ሚእታዊ መናብር ክሕዛኣሎም ይግባእ።

 

5. ዕማማት ብናጻ ሕጹያት (Independents) ዝቘውም ባይቶ እዞም ዝስዕቡ እዮም፥

 

          ሀ. ባይቶ ነጻ ሕጹያት ብግዜ ዝተደረተ ክኸውን

          ለ. ኣብዚ ውሱን ግዜ ቅዋም ክጸድቅ

           ሐ. ሕግታት ፖለቲካውያን ሰልፍታትን ከይዲ ምርጻን ኣብ ባይቶ ክሕንጸጹ

 

6. ፕረዚደንታዊ ውድድር ንዅሎም ኤርትራዊ ዜግነት ዘሎዎምን ረብሓ ሃገርን ህዝብን ዝሕልዉ ሕጹያት ክፉት ክኸውን ይግባእ።

 

7. ኮሚሽን ምርጻ ካብ ፖለቲካዊ ጽልዋታትን ሻርነትን ነጻ ክኸውን መሰረታዊ እዩ። እዚ ስጉምቲ ብቤት ፍርዲ ምርጻ ምስ ዝስነ ውጽኢቱ ደሞክራስያዊ ፍትሒ ይኸውን።

 

መደምደምታ

እዚ ኣብ ላዕሊ ዝተተንተነ ፕሮግራማዊ ገለጻ፡ ኣብ'ቶም ቀንድን ኣገደስትን ሕቶታት ንምትኳርን፡ ምስ ኤርትራ ዝሰማማዕ ፍልይ ዝበለ ዓይነት ደሞክራሲ ንምሕባርን፡ ደሞክራሲያዊ እምነ-መሰረት ኣብ እነንብረሉ እዋን ኬጓንፉ ዝኽእሉ ዕንቅፋታትን ንምብራህ ዝዓለመ እዩ።

 

ባይቶ (ፓርላማ) ናጻ ሕጹያት

ኣብ ኤርትራ ደሞክራስያዊ ምርጻ ተኻይዱ ስለ ዘይፈልጥ (በዘይካ እቲ ቀዳማይ ኣሰምብለያን መንግስትን ብ1950-52 ዝተኸለ መርጻ)፡ ሕጂ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ይወዳደራ እንተ ተባሂሉ ብዙሓት ዕንቅፋታት ከጋጥሙ ይኽእሉ። ንሳቶም ድማ እዞም ዝስዕቡ እዮም፥

 

ሀ. ህ.ግ.ደ.ፍ. ብፖለቲካውን ቁጠባውን ምምሕዳራውን ማስሜድያውን ፖሊሳውን ዓቕምታትቱ ንህዝቢ ኤርትራ ስለ ዝቈጻጸሮ፡ ህልዊ ውድባትን ሰልፍታትን ገና ብሕጂ ፕሮግራማቶም ንህዝቢ ኣላልዮም ኣብ ባይቶ ፖለቲካዊ ሚዛን ዘለዎ ህላወ ከመዝግቡ ኣዝዩ ኣጸጋሚ እዩ። ምርጻ ነጻ ሕጹያት ምስ ዝተግበር ግን ኩለእንተናዊ ስልጣን ህ.ግ.ደ.ፍ. ብህዝቢ ይብዳህ።

 

ለ. ብተመሳሳሊ ህ.ግ.ድ.ፍ. (ብምኽንያት እቶም ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዘመዝገቦም ገበናት) ካብ ምርጻ ክውገድ ይግባእ ወይ ድማ ብፍላይ እቶም መራሕቲ ክውገኑ ይግባእ ዝብል መጐተ ኣሰሓሕቢ ክኸውን ስለ ዝኽእል። ህዝቢ ኤርትራ ነቶም ኣብ ልዕሊኡ ገበን ዝፈጸሙ ባእታታት ኣብ ባይቶ ነጻ ሕጹያት ክመርጽ’ዩ ማለት ዘበት እዩ

 

ሐ. ባይቶ ነጻ ሕጹያት ምስ ዝቘውም ስልጣን ኣብ ዋንኡ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ክምለስ ሰፊሕ ዕድል ክኸፍት ይኽእል።

 

መ. ባይቶ ነጻ ሕጹያት ምስ ዝማላእ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኣብ ዙርያ ኣባላት ባይቶ ሕጋውንውትን ህዝባውነትን ክለብሱ ይኽእሉ።

 

ስራሕ ናጻ ባይቶ

ብናጻ ሕጹያት ዝቘወመ ባይቶ ህ.ግ.ደ.ፍ. ዘይውንኖ ናጻ ባይቶ እዩ። እዚ ማለት ድማ ህዝቢ ነቶም ብቕዓት ዘለዎምን ኣብ ልዕሊኡ ገበን ዘይፈጸሙን ብምምራጽ ንኤርትራዊ ደሞክራሲ ካብ ሕዛእትነት ውድባት ከድሕን ይኽእል።

 

እቶም ክልተ ኣገደስቲ ስራሓት ነጻ ባይቶ እዞም ዝስዕቡ እዮም፥

 

  1. ቀዳማይ ስራሕ ባይቶ ንመንግስቲ ሓዲስ ፕርሲደንት ምጽዳቕ እዩ።

 

  1. ካልኣይ ስራሕ ነጻ ባይቶ ንቕዋም ምጽዳቕ ይኸውን፡ ማለት ህልዊ ንድፊ ቅዋምን ካልኦት ሰንዳትን ብባይቶ ዝቘወመ ሽማግለ ክኢላታት ተጸኒዖም ንሕጋዊ ምልኣት ባይቶ ድሕሪ ምቕራብ ኣባላት ተኻቲዕም የጽድቕዎ።

 

  ……………………………………………………………………………………………

 

ሕሩይ ተ. ባይሩ

WWW.Strategyadi.org

 

 

 

 
Copyright © 2018 Eritrean Congress Party Strategy Adi. All Rights Reserved.